Hôm rồi được một phen cười ra nước mắt, khi cơ quan cai trị đô thị tại Hồ Chí Minh cho lắp rào chắn ở vỉa hè để ngăn không cho xe gắn máy leo lên lề đường gây mất trật tự và làm xấu mỹ quan đô thị. Dù đây được xem như là một nỗ lực của ngành cai trị để giúp dòng người đi xe gắn máy không được đánh chiếm vùng không gian dành cho người đi bộ, nhưng nó đặt ra những hạn chế rất đáng quan tâm.
Trước hết là vấn đề rào ai? Rõ ràng hình ảnh cho thấy sau khi đặt rào chắn, người đi xe gắn máy vẫn cứ phi lên lề đường, cần vài ba động tác lượn vòng hết sức điệu nghệ nhưng không quá khó khăn đã có thể vượt qua cái rào chắn cỏn con này. Trong lúc đó, nếu người khuyết tật phải dùng nạng hay xe lăn, hay người già yếu phải chống gậy đi bộ, thì việc qua lại những khoanh vùng như thế nào sẽ là điều khó khăn, thậm chí là không làm được. Như vậy xét về tính công dụng, cái rào chắn không cản đúng người nó cần phải cản, trái lại, nó cản đường những người lẽ ra phải được di chuyển tự do, thoải mái trên phần đường của họ.
Thứ hai, chuyện cái rào chắn khiến tôi nhận ra rằng ý thức và lòng tự trọng đã trở thành điều xa xỉ với số lượng người nước ta.
Một nơi lẽ ra không dành cho họ, được chia cách bởi lề đường, cũng bị họ chiếm. Rồi đến khi rào lại, họ vẫn tiếp tục không buông tha. Sự khủng hoảng về ý thức tự giác và lòng tự trọng khiến cái rào chắn, vốn là biểu tượng phân chia một trật tự hẳn hoi, cũng trở thành vô dụng.
Hàng rào chắn để ngăn xe gắn máy trên vỉa hè Sài Gòn. (Hình: Zing.vn)
Hãy nhìn xuống những tuyến đường phố u ám, ưu thế luôn thuộc về những phương tiện có tải trọng lớn như xe tải, container, xe ben, hay những chiếc xe sang trọng được gắn biển số xanh, có thể chạy ngược chiều bất chấp dân hai bên đường đủ tiếng thị phi. Trật tự sau đó dành cho những chiếc xe buýt, xe ô tô, xe máy và gần như không còn chỗ cho những kẻ yếu thế là người đi bộ, người đi xe lăn, vốn là những người không tạo ra áp lực giao thông hay gây tắt nghẽn đô thị. Mở rộng ra, tâm thức của số lượng dân cư Việt đang nhìn ngược về cái thời ăn lông ở lỗ, nơi kẻ mạnh, kẻ đủ sức uốn lượn, luồn lách, kẻ có đủ những phương tiện giúp họ trở nên mạnh hơn, nhanh hơn, ít bị tổn thương hơn… là những kẻ chiến thắng.
Điều thứ ba, chiếc rào chắn cho thấy sự sáng tạo một cách ngờ nghệch, thiếu tính toán của ngành cai trị giao thông đô thị ở Hồ Chí Minh. Ở các giang sơn tiên tiến hơn như Singapore, Nhật Bản… hệ thống giao thông của họ cồng kềnh hơn, phức hợp hơn, nhưng chẳng hề có cái rào chắn vô dụng nào như cái rào chắn vừa mới dựng lên ở TP HCM. Họ quản lý bằng những rào chắn vô hình: đạo đức và tinh thần thượng tôn quy định. Anh có hai chọn lựa khi tham gia giao thông. Một là anh tự giác tuân thủ các tín hiệu, nhường nhịn lẫn nhau trong ứng xử. Đổi lại, anh được mọi người xung quanh tôn trọng và bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ quang minh chính đại của anh. Người Nhật xem việc không xếp hàng, đánh chiếm đường của người yếu thế là những hành vi không thể chấp nhận trong cương vị là một con người. Trong lúc đó, pháp luật cũng là rào chắn để củng cố giá trị về đạo đức. Anh phải vâng lệnh những quy định chung về giao thông dù anh có tự giác hay không, có muốn hay không. Nếu vi phạm, các mức phạt sẽ là vô cùng nặng nề.
Chiếc rào chắn ở những tuyến phố Sài Gòn chỉ là 1 câu chuyện nhỏ, nhưng phản ánh một vụ việc lớn không chỉ ở lĩnh vực giao thông và tương đối nhiều sự việc khác của đất nước. Trong số ấy, cả hai rào chắn vô hình nhưng hữu hiệu là rào chắn đạo đức và rào chắn điều khoản đang bị thay thế sửa chữa bởi những chiếc rào chắn đúng theo nghĩa đen – cứng, gai góc, ám ảnh trực giác nhưng chỉ hạn chế quyền lợi của những người yếu thế. Đó là tư duy cai quản đất nước theo kiểu “không quản được thì cấm,” thay vì dùng giáo dục và lao lý kết hợp với hiến pháp để đưa người dân vào những quỹ đạo chung đầy văn minh và kết quả. Thiết nghĩ ngành quản lý giao thông (và nhiều ngành khác) hãy mạnh dạn đập bỏ cái rào chắn bằng vô dụng kia đi, và triển khai xây dựng những chiếc rào chắn mang giá trị đạo đức và thượng tôn pháp luật để củng cố trật tự của quốc gia.
Nguồn >>> Rào chắn trong thâm tâm mỗi người
